بررسی ساخت ملکی در زبان فارسی امروز از دیدگاه رده‌شناسی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه زبان‌شناسی دانشگاه فردوسی مشهد

چکیده

  در این مقاله در پی آنیم که پس از اشاره به دسته ‌ بندی انواع راهبردهای صرفی-نحویِ ملکی ‌ سازی در زبان ‌ های دنیا که حاصل مطالعات رده ‌ شناختی هستند و تعیین متغیرهای دستوری که در این دسته ‌ بندی مد نظر قرار گرفته‌اند، راهبردهای ملکی ‌ سازی در زبان فارسی امروز را بررسی کنیم و بر اساس متغیرهای دستوری فوق‌الذکر این راهبردها را تحلیل کنیم. سپس بر اساس معیارهای تعیین راهبرد غالب، راهبرد غالبِ به کار گرفته شده برای ملکی‌سازی در این زبان را مشخص کنیم و در نهایت، از نظر متغیر دستوریِ ساخت ملکی، رده زبانی زبان فارسی را تعیین کنیم. بر اساس بررسی‌های انجام شده در این تحقیق، از بین دو راهبرد صرفی-نحویِ وند افزایی و استفاده از پیونده، راهبرد غالبِ ملکی ‌ سازی در فارسی امروز، استفاده از پیونده است که در دسته راهبردهای دستوری ‌ شده ‌ تر، طبق تعریف کرافت (2003)، قرار می ‌ گیرد؛ با توجه به میزان استقلال عناصر موجود در ساخت ملکی (در این راهبرد غالب) این زبان جزو زبان‌هایی است که در حد واسط زبان‌های پیوندی و آمیخته قرار می گیرند و به لحاظ ترتیب عناصر دو سازه اصلیِ ساخت ملکی (یعنی مالک و ملک)، این زبان در دسته زبان‌هایی قرار می‌گیرد که آرایش ملک-مالک دارند.       

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

A typological study of genitive construction in the contemporary Persian

نویسنده [English]

  • Sh sharifi
Assistant professor of Mashhad university
چکیده [English]

In this research, by providing different morpho-syntactic strategies which are used by the speakers of the world's languages to make genitive constructions and determining the grammatical criteria which are considered in this classification, we are going to study the genitive strategies which are used in the contemporary Persian and analyze these strategies according to the mentioned criteria. Then, based on the criteria which determine the dominant strategy, we will specify the dominant strategy for making the genitive constructions in Persian and finally we will determine the linguistic type of the Persian language regarding the dominant strategy which is used by this language for making its genitive constructions. According to the studies done in this research, from two morpho-syntactic strategies, that is affixation and linker, the later strategy, which is called "the more grammaticalized strategy" by Croft (2003), is the dominant strategy in the contemporary Persian. Regarding the dependency criteria, this language is among the languages which are some where in between the concatenational and fused languages and considering the word order of the main constituents of the genitive construction, that is possessor and possessum, Persian belongs to the linguistic type which has the possessum-possessor word order in its genitive construction.

کلیدواژه‌ها [English]

  • genitive construction
  • linguistic type
  • possessor
  • possessum

کتابنامه

استاجی، اعظم و نادر جهانگیری (1385) "منشأ کسره اضافه در زبان فارسی" : مجله دانشکده ادبیات و علوم انسانی دانشگاه اصفهان، شماره چهل و هفتم، 81-69.

جعفری، امیدعلی (1362)  پژوهشی تازه در دستور زبان فارسی، اصفهان: مؤسسۀ انتشارات ثقفی.

ماهوتیان، شهرزاد (1378)  دستور زبان فارسی از دیدگاه رده‌شناسی، ترجمۀ مهدی سمائی، تهران: نشر مرکز، چاپ اول.

ناتل خانلری، پرویز (1373)  دستور زبان فارسی، تهران: انتشارات توس، چاپ سیزدهم.

ندیمی، حسن (1354)  طرح دستور زبان، تهران: انتشارات رز، چاپ دوم.

نوروزی، جهانبخش(1373) دستور زبان روان و ساخت زبان فارسی امروزی، شیراز: انتشارات راهگشا، چاپ اول.

وحیدیان کامیار، تقی و غلامرضا عمرانی(1379)  دستور زبان فارسی(1)، تهران: انتشارات سمت، چاپ اول.

 

Croft, W.(2003) 2nd edition, Typology and Universals, Cambridge: Cambridge University Press.

Chappell, H & W. McGregor (1996) "Prolegomena to a theory of inalienability", In Chappell & McGregor (eds) The Grammar Of Inalienability: A Typological Perspective on Body part Terms and the Part-Whole Relation, Berlin and NewYork: Mouton de Gruyter, 3-30.

Haiman, J.(1983) "Iconic and economic motivation." Language 59, 781- 819.

Heine, B.A. (1997a) Possession: Cognitive Sources, Forces andGrammaticalization. Cambridge:Cambridge University Press.

Heine, B.A.(1997b) Cognitive Foundations of Grammar. New York and Oxford: Oxford University Press.

Lichtenberk, F.(2005) "Inalienability and possessum individuation", In Linguistic Diversity and Language Theories. Frajzyngier, F. and A. Hodges and  D.S. Rood. Amesterdam: John Benjamins Publishing Company, 338-363.

Nicols, J. A. (1992) Linguistic Diversity in Space and Time. Chicago: Chicago and London University Press.