ساخت وزنی و تکیه واژه در فارسی؛ پژوهشی بر اساس نظریه تکیۀ وزنی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار گروه زبان‌شناسی دانشگاه بوعلی‌سینا همدان

چکیده

  در این مقاله در چارچوب دو نظریه وزنی بروس هیز (1981 و 1995) چگونگی ساخته شدن پایه‌ها از هجاها، و چگونگی ساخته شدن کلمات از پایه‌ها را در زبان فارسی رسمی و شمرده توصیف کرده‌ایم، و نیز وضع تکیه واژه را در این زبان مورد بحث قرار داده‌ایم. پایه‌ها و تکیۀ واژگانی فارسی را از حیث پارامترهای چهارگانه و دو ارزشی هیز (1981) به شرح زیر توصیف کرده‌ایم: پایه‌های راست‌گرا و حساس به کمیت که از راست به چپ ساخته می‌شوند، و واژگانی با تکیه اصلی مقید. اما درچهارچوب نظریۀ جدید‌تر هیز (1995)، واژگان این زبان دارای پایه‌های آیمبی و قاعدۀ تمام کنندۀ پایانی است.      

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Foot structure in persian language based on metrical stress theory

نویسنده [English]

  • Omid Tabibzadeh
Bu-Ali Sina University
چکیده [English]

This paper, based on metrical stress theory (Hayes, 1981), begins to argue that lexemes of standard Persian have a bounded main stress with feet which are mostly right-dominant and quantity-sensitive. It also illustrates that the foot construction in Persian follows a "right-to-left" process. Then it argues that in the theoretical framework of Hayes (1995), the lexemes of Persian have Iambic feet with a "Final End Rule".

کلیدواژه‌ها [English]

  • Foot
  • Metrical Structure
  • Stress
  • Metrical Stress Theory

کتابنامه

اسلامی، محرم (1384) واج‌شناسی: تحلیل نظام آهنگ زبان فارسی، تهران: انتشارات سمت.

حمیدی، مهدی (1363) عروض حمیدی، تهران: انتشارات گنج کتاب.

خانلری، پرویز (1373) وزن شعر فارسی، چ 6، تهران: توس.

درزی، علی (1372) «کشش جبرانی مصوتها در فارسی محاوره‌ای امروز»، مجلة زبانشناسی، س 10، ش 2، پیاپی 20، 75-58

طبیب‌زاده، امید (1377) «تأثیر تحول مصوت‌ها بر وزن عروضی شعر فارسی»، مجلة زبانشناسی، س 13، ش 1 و 2، پیاپی 25 و 26، 49-33.

ــــــــــــــ (1382) تحلیل وزن شعر عامیانه فارسی، تهران: نیلوفر.

ــــــــــــــ  (1386) «کشش در دستگاه مصوتی زبان فارسی»، مجموعه مقالات هفتمین همایش زبانشناسی ایران، به کوشش محمد دبیرمقدم و دیگران، تهران: دانشگاه علامه طباطبائی.

مارتینه، آندره (1380) مبانی زبانشناسی عمومی؛ اصول و روش‌های زبان‌شناسی نقش‌گرا، ترجمة هرمز میلانیان، تهران: هرمس.

موسوی، ندا (1387) همبسته‌های آکوستیکی تکیه، رسائی و کشش در فارسی، رسالة کارشناسی ارشد زبان‌شناسی همگانی همدان: دانشگاه بوعلی‌سینا.

نجفی، ابوالحسن (1386) عروض قدیم در برابر عروض جدید، تهران: فرهنگستان زبان و ادب فارسی (و) بنیاد ایران‌شناسی.

 

Chomsky, N. and Halle, M. (1968) The Sound Pattern of English. New York: Harper and Row.

Dresher, E. and Lahiri, A. (1991) “The Germanic foot: metrical coherence in old English”, Linguistic Inquiry. 22, 251-286.

Gussenhoven, C. and Jacobs, H. (2005) Understanding Phonology. Oxford University Press.

Halle, Moris and Vergnaud, J. R. (1978) Metrical Structures in Phonology. MS, MIT.

Hayes, B. (1981) A Metrical Theory of Stress Rules. PhD dissertation, MIT.

Hayes, B. (1995) Metrical Stress Theory: Principles and Case Studies. Chicago: Chicago University Press.

Kager, R. (1993) “Alternatives to the Iamb. Trochaic law”, Natural Language and Linguistic Theory. 11, 381-432.

Jacobs, H. (1990) “On Markedness and bounded stress Ssystems”, Linguistic Review, 7, 81-119.

Kahn, D. (1976) Syllable-based Generalization in English. PhD dissertation, MIT.

Liberman M. and Prince, A. (1977) “On stress and linguistic rhythm”, Iinguistic Inquiry. 8, 249-336.