واک‌داری و دمش در زبان فارسی براساس نظریه واج‌شناسی حنجره‌ای

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه زبان‌شناسی دانشگاه اصفهان

چکیده

  در واج‌­شناسی واک‌داری یا بی‌واکی از وجوه توصیفی آواهای زبان تلقی می‌شود. اما بر اساس نظریه حنجره‌‌‌‌ای ( laryngeal phonology ) ، مشخصه [واک] در همه زبان‌ها و برای همه طبقات واجی جنبه واجی ندارد، بلکه واک‌داری می‌تواند در برخی زبان‌ها صرفاًًً جنبه آوایی داشته باشد (ادزاردی و اوری 2001). این مقاله در پی تحلیل همخوان‌های زبان فارسی در چارچوب این نظریه واجی است. نتیجه بررسی حاکی از آن است که زبان فارسی در رده زبان‌هایی قرار می‌گیرد که در آنها دمش در طبقه واجی همخوان‌های گرفته ویژگی زیر بنایی و واجی است نه واک‌داری و بر اساس این نظریه، بُعد [پهنای چاکنای] ( glottal width ) که با هیئت [گسترده] ( spread ) پر می‌شود در همخوان‌های گرفته زبان فارسی تمایزدهنده است، اما در همخوان‌های رسا واک‌داری تمایزدهنده است و با بعد [کشش چاکنای] ( glottal tension ) تکمیل می‌شود.    

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Persian aspiration and voicing in Laryngeal Phonology

نویسنده [English]

  • B. Alinezhad
Assistant Professor, University of Isfahan
چکیده [English]

In traditional phonology, the feature of [voiced] is one of the main descriptive aspects of sounds in classifying the underlying opposition, and the feature of [aspirated] is not contrastive because it is predictable. On the basis of Laryngeal Phonology, [voiced] is not contrastive for all classes of phonemes in all languages of the world. Contrast lies in the stability of the phonetic cues for marked segments as opposed to the unmarked ones. Because of the instability of voicing in initial position of (stressed) syllables in the obstruents of some languages, it cannot be considered as a contrastive feature.  Under this view, aspiration is contrastive because it is stable in those positions of the syllables. This paper aims at describing Persian phonemes in the framework of Laryngeal Phonology, proposed by Idsardi and Avery (2001). The results show that the laryngeal contrast in Persian obstruents, like English, is of the Ø -GW type, i.e., one which marks obstruent consonants with the laryngeal dimension of [glottal width], completed with [spread] gesture. On the basis of the evidence provided, it is claimed that Persian is an aspiration language and voicing is contextually determined rather than contrastive. On the contrary, voicing is contrastive for sonorant consonants and underlyingly determined which finally completed with [glottal tension] dimension.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Laryngeal phonology
  • dimension
  • gesture
  • aspiration
  • voicing

کتابنامه

بی‌جن‌خان، محمود (1374) بازنمایی آوایی و واجی زبان فارسی و کاربرد آن در زبان شناسی رایانه‌ای گفتار، پایان‌نامه دکتری دانشگاه تهران: دانشکده ادبیات و علوم انسانی، گروه زبان‌شناسی.

بی‌جن‌خان، محمود و نوربخش، ماندانا (1387) "نقش تمایزی مدت شروع واک (VOT) در همخوان‌های انسدادی آغازین فارسی معیار". مجموعه مقالات نخستین همایش ملی زبان شناسی، کتیبه‌ها و متون : 373-353.

ثمره، یداله (1364) آواشناسی زبان فارسی، آواها و ساخت آوایی هجا. تهران: مرکز نشر دانشگاهی.

حق شناس، محمد علی (1369) آواشناسی، تهران: آگه.

سپنتا، ساسان (1377) آواشناسی فیزیکی زبان فارسی، اصفهان: گلها.

شیخ فرشی، نوشین (1388) بررسی آکوستیکی همخوان‌های انسدادی غیرانتهایی در زبان فارسی. پایان‌نامه کارشناسی ارشد گروه زبان شناسی دانشگاه اصفهان.

صادقی، وحید و بی‌جن‌خان، محمود (1385) " تقابل صوت‌شناختی محل تولید انسدادی‌های فارسی". دومین کارگاه پژوهشی زبان فارسی و رایانه: 309-299.

صادقی، وحید (1386) " تاثیر دمش بر تقابل واک‌داری- بی‌واکی انسدادی‌های فارسی".مجله زبان و زبان شناسی، سال سوم، شماره دوم پیاپی6 : 81-65 .

قریب، معصومه (1350) " مشخصات بستواج‌های زبان فارسی"، مجموعه خطابه‌های نخستین کنگره تحقیقات ایرانی، جلد اول، تهران.

مدرسی قوامی، گلناز (1386) "خنثی‌شدگی تقابل همخوان‌های انسدادی واک‌دار و بی‌واک در زبان فارسی"، هفتمین همایش زبان شناسی ایران: 454 تا 441 .

هایمن، ال. ام. (1368 ) نظام آوایی زبان : نظریه و تحلیل، ترجمه یداله ثمره، تهران: فرهنگ معاصر.

 

Avery, Peter (1996) The Representation of Voicing Contrasts. Ph.D. dissertation, University of Toronto.

Barnes, Jonathan (2006) Strength and Weakness at the Interface. Berlin: Mouton de Gruyter.

Carr, Philip (1993) Phonology. London: MacMillan.

Chomsky, Noam & Morris Halle (1968) The Sound Patterns of English, Harper & Row: New‌York.

Dresher, Elan, Glynn Piggott and Keren Rice (1995) “Contrast in phonology: Overview”. In Dyck, Carrie. (ed.) Toronto Working Papers in Linguistics 13.1: iii-xvii.

Halle, Morris & Kenneth Stevens (1971) “A note on laryngeal features”, MIT QuarterlyProgress Report 101. 198–212.

Halle, Morris (1995) “Feature geometry and feature spreading”, Linguistic Inquiry 26:1- 46.

Idsardi, William & Avery, Peter (2001) “Laryngeal dimensions, completion and enhancement”. In: Alan Hall, T.(Ed.) Distinctive Feature Theory, Berlin: Mouton de

Iverson, Gregory K. & Joseph C. Salmons (2003) “Laryngeal enhancement in early Germanic”, Phonology 20 ,1–32. Gruyter, pp:41-70.

Iverson, Gregory and Ahn, Sang-Cheol (2007) “English Voicing in Dimensional theory”,Language Sciences. 29: 247-269.

Ladefoged, P. & I, Maddieson (1996) The Sounds of the World Languages, Oxford: Blackwell.

Sherrington, Charles(1947) The Integrative Action of the nervous System (2nd edn), NewHaven: Yale University Press.

Windfuhr, Gernott (1979) Persian Grammar: History and state of its study, The Hague: Mouton.