واژه‌بست‌های فارسی در کنار فعل

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

دانشیار گروه زبان شناسی دانشگاه بوعلی سینا

چکیده

  واژه­ بست­های ضمیری فارسی در جایگاه­های متفاوتی ظاهر می­شوند. در این مقاله به بررسی نقش آنها در کنار فعل پرداخته­ایم و نشان داده می شود که آنها در کنار فعل دو نقش متفاوت دارند. واژه­بست­های فارسی در برخی ساخت­ها، که به افعال مرکب پی­بستی مشهورند، مانند خوابم می­آید، ماتش برد و نظایر آن،که حضور اجباری دارند، به نشانه مطابقه تبدیل شده­اند. آنها حاصل دستوری­شدگی واژه­بست­ها و تبدیل آنها به نشانه مطابقه­اند و این فرایند با اصل مانع­سازی تبیین می­شود. از طرفی، واژه­بست­ها در نقش نشانه مفعول، در جملاتی مانند علی را دیدمش، می ­ زنمت و نظایر آن، واژه­بست­هایی منضم هستند و حاصل مضاعف­سازی واژه­بست­اند و به نشانه مطابقه تبدیل نشده ­ اند. این واژه­بست­ها فقط وقتی ظاهر می­شوند که گروه اسمی مفعول و هم­مرجع با آنها نقش مبتدا دارد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Persian Clitics beside Verbs

نویسنده [English]

  • M. Rasekhmahand
Bu-Ali Sina University
چکیده [English]

In this paper, two different functions of pronominal enclitics in Persian are discussed. Traditionally, it was supposed that these enclitics act as pronouns or real arguments, while this paper tries to indicate that they act as agreement markers in some contexts, too. As historically they have moved from Wackernagel’s position toward verb adjacent position, their functions have also changed. Now, they are used in object clitic doubling and as subject agreement markers in a group of Persian structures. As subject agreement markers, it is argued that they have acquired a new role via grammaticalization, namely agreement markers, and Blocking Principle, as envisaged in Fuß (2005) could explain this process. While acting as object clitic doubling, the optional NP object acts as topic.

کلیدواژه‌ها [English]

  • pronominal clitics
  • agreement markers
  • clitic-doubling
  • grammaticalization
  • Blocking Principle

کتابنامه

دبیرمقدم، محمد. (1374). "فعل مرکب در زبان فارسی"، زبانشناسی. ش 23 و 24، صص 2-46.

شقاقی، ویدا. (1376). «واژه بست چیست؟»، مجموعه مقالات سومین همایش زبانشناسی، به کوشش محمد دبیرمقدم و یحیی مدرسی، انتشارات دانشگاه علامه طباطبایی و پژوهشگاه مطالعات علوم انسانی، صص 141-158.

راسخ مهند، محمد. (1384). "نشانه مطابقه مفعولی در فارسی"، مجموعه مقالات اولین همایش انجمن زبانشناسی، به کوشش دکتر مصطفی عاصی، صص275-285.

راسخ مهند، محمد (1386). "توصیف افعال مرکب پی­بستی و شیوه ضبط آنها درفرهنگهای فارسی"، فرهنگنویسی، ویژه­نامه نامه فرهنگستان، ش 1، صص236-253.

راسخ مهند، محمد. (1387). "ضمایر تکراری در زبان فارسی"، دستور، ویژهنامه نامه فرهنگستان، ش 4، صص 183-189.

راسخ مهند، محمد. (1388). گفتارهایی در نحو، تهران: نشر مرکز.

صادقی، علی­اشرف. (1358). دستور، سال دوم آموزش متوسطه عمومی رشته فرهنگ و ادب، سازمان کتابهای درسی ایران.

ناتل­خانلری، پرویز. (1365). تاریخ زبان فارسی، جلد دوم، تهران: انتشارات نشرنو.

 

Anderson, S. (1992) A-Morphous Morphology. Cambridge: Cambridge University Press.

Anderson, S. (2004) “Subject clitics and verb-second in Surmiran Rumantsch”. MIT Working Papers in Linguistics 47: 1–22.

Anderson, S. (2005) Aspects of the Theory of Clitics. Oxford & New York: Oxford University Press.

Borer, H. (ed.) (1986) The Syntax of Pronominal Clitics. Syntax & Semantics Vol.19. Orlando: Academic Press.

Bresnan, J. & Mchombo, S. (1987) “Topic, pronoun, and agreement in Chichewâ”. Language 63:741–781.

Carstairs, A. (1981) Notes on Affixes, Clitics and Paradigms. Bloomington: Indiana University Linguistics Club.

Corbett, G. (2003) “Agreement: The range of the phenomenon and the principles of the Surrey Database of Agreement”. Transactions of the Philological Society, 101 (2), 155–202.

Dabir-Moghaddam, M. (1992) “On the (in)dependence of syntax and pragmatics: evidence from the postposition –râ in Persian”. Cooperating with Written texts: the Pragmatics and Comprehension of Written Texts. Dieter Stein (ed.), 549-573. Berlin and New York: Mouton de Gruyter.

De Cat, C. (2005) “French subject clitics are not agreement markers”. Lingua 115:1195-1219.

De Cat, C. (2007) French Dislocation; Interpretation, Syntax and Acquisition. Oxford: Oxford University Press.

Fuß, E. (2005) The Rise of Agreement, a Formal Approach to the Syntax and Grammaticalization of Verbal Inflection. Amsterdam & Philadelphia: John Benjamins Publication Company.

Givón, Talmy (1976). “Topic, pronoun and grammatical agreement”. In:  Subject and Topic. C. N. Li. (ed.) London, Academic Press: 149-188.

Good, J. and Yu, C. L. (2005) “Morphosyntax of two Turkish subject pronominal paradigms”. In: Heggie, L. and Ordonez, F. (eds.) Clitic and Affix Combinations, Theoretical Perspectives. Amsterdam & Philadelphia: John Benjamins Publishing Company.

Hopper, P. and Traugott E. (1993) Grammaticalization. Cambridge: Cambridge University Press.

Karimi, S. (2003) “On object positions, specificity and scrambling in Persian”. In: Karimi, S. (ed.), Word Order and Scrambling. pp. 91–124. Oxford: Blackwell Publishing,

Klavans, J.L. (1982) Some Problems in a Theory of Clitics. Bloomington: Indiana University Linguistics Club.

Klavans, J.L. (1985) “The Independence of Syntax and Phonology in Cliticization”. Language 61, 95 -120.

Roberts, I, & A. Roussou. (2003) Syntactic Change: A Minimalist Approach to Grammaticalization. Cambridge: Cambridge University Press.

Russi, C. (2008) Italian Clitics, an Empirical Study. Berlin & New York: Mouton de Gruyter.

Szemerényi, O. (1996) Introduction to Indo-European Linguistics. Oxford: University Press.

Tallerman, M. (1998) Understanding Syntax, London: Arnold.

Woolford, E. (2003) “Clitics and agreement in competition: ergative cross-referencing pattern”. In: Carpenter, A. et al (eds.) 421-449. Papers in Optimality Theory II. Amherst, MA: GLSA.

Zwicky, A.M. (1977) On Clitics. Bloomington: Indiana University Linguistics Club.

Zwicky, A.M. (1985) “Clitics and Particles”. Language, vol.61. No. 2. pp: 283-305.

Zwicky, A.M. and G.K. Pullum. (1983) “Cliticization vs. inflection: English n't”. Language 59: pp:502-513.