جایگاه هسته در زبان فارسی: تأملی از دیدگاه رده‌شناسی در‌زمانی

نوع مقاله: مقاله پژوهشی

نویسنده

استادیار گروه زبان‌شناسی دانشگاه اصفهان

چکیده

  محققان معمولاً زبان فارسی را با توجه خاص به ساختار جمله و گروه فعلی در آن، زبانی هسته‌پایانی دانسته‌اند اما تردیدها و اختلاف ‌نظر‌هایی نیز در این زمینه وجود دارد تا آنجا که در برخی از مطالعات مانند دهداری (2007)، زبان فارسی هسته ‌دو‌‌شقی (split-headedness) و در مطالعات دیگری مانند معین‌زاده (1384)، هسته‌آغازین دانسته شده ‌است. در این جستار سعی بر آن است که با بررسی سه دیدگاه یاد ‌شده درباره جایگاه هسته در زبان فارسی، برخی نقاط قوت و ضعف آنها برشمرده شود. بررسی شواهد در‌زمانی به کمک چارچوب رده‌شناسی زبان حاکی از آن است که هسته‌آغازین دانستن زبان فارسی در قیاس با دو دیدگاه دیگر نظریه‌ای قابل دفاع و ملموس‌تر است. به نظر می‌رسد آشفتگی ظاهری موجود درباره جایگاه هسته در گروه‌های مختلف این زبان، در راستای چرخه‌ای از تغییرات پیوسته اما بسیار طولانی‌مدت در‌زمانی، برای تبدیل شدن به زبانی کاملاً هسته‌آغازین، توجیه‌پذیر باشد.

کلیدواژه‌ها


عنوان مقاله [English]

Head- position in Persian from a Diachronic Typology Viewpoint

نویسنده [English]

  • H Rezaei
University of Isfahan
چکیده [English]

Head-complement parameter has proved to be a controversial issue in Persian. While this language is frequently referred to as an instance of head-final languages, two other opposing views in this regard, namely split-headedness and head-initial, have attracted a number of proponents. Taking these controversies into consideration, this article aims at counting some merits and demerits of each stance. It will also try to bring the debate around some diachronic evidences from the Old and middle Persian in support of the head-initial view. In line with a diachronic typology framework, these thought-provoking clues can pave the way for a cautious conclusion that Persian has seemingly undergone a process of change during its long history and has been moving from a head-final toward a head- initial language.

کلیدواژه‌ها [English]

  • head
  • head- position
  • head- initial
  • diachronic typology

پی‌نوشت‌ها

[1].- این خانواده شامل تعدادی از زبان‌های رایج در آسیای شرقی و جنوب شرقی از جمله زبان‌هایی مانند خمر (Khemer)، ویتنامی (Vietnamese)، پالانگ (Palaung) و مون (Mon) می‌باشد.

                                                                                                                  

2- توجه به این موضوع و ایجاد انگیزه برای بررسی آن را مدیون استاد ارجمند جناب آقای دکتر طیب هستم که لازم است در اینجا از ایشان تشکر نمایم.

ابوالقاسمی، محسن. (1373). تاریخ زبان فارسی. تهران: انتشارات سمت.

باطنی، محمد‌رضا. (1349). توصیف ساختمان دستور زبان فارسی. تهران: انتشارات امیر‌کبیر.

باقری، مهری. (1388). تاریخ زبان فارسی. تهران: نشر قطره.

دبیرمقدم، محمد. (1383). زبان‌شناسی نظری: پیدایش و تکوین دستور زایشی. تهران: سمت.

سعدی، شیخ مصلح‌الدین. (1368). گلستان سعدی. تصحیح و توضیح غلامحسین یوسفی. تهران: انتشارات خوارزمی.

طبیب‌زاده، امید. (1385). ظرفیت فعل و ساخت‌های بنیادین جمله در زبان فارسی امروز. تهران: نشر مرکز.

معین‌زاده، احمد. (1384). زبان فارسی به مثابه زبانی هسته‌آغازین. مجله زبان و زبان شناسی، 2.

ناتل‌خانلری، پرویز. (1374). تاریخ زبان فارسی. تهران: نشر سیمرغ.

Croft, W. (1998).  Typology and Universals. Cambridge: Cambridge University Press.

Dryer, M.S. (2001). Mon-Khmer Word Order from a Crosslinguistic Perspective. In K.L. Adams and T.J.Hudak (eds.), Papers from the Sixth Annual Meeting of the Southeast Asian Linguistics Society, pp. 83-99. Arizona State: Tempe.  

Dehdari, J. (2007). Split headedness in Persian. Paper presented at the Second International Conference on Iranian Linguistics, Hamburg, Germany.   

Radford, A. (1997).  Syntax: A Minimalist Program. Cambridge: Cambridge University Press.

Roberts, T. (2000). Clitics and agreement. PhD thesis: The Massachusetts Institute of Technology.