https://jrl.ui.ac.ir/ نشریه پژوهش های زبان شناسی fa daily 1 Tue, 22 Dec 2026 00:00:00 +0330 Tue, 22 Dec 2026 00:00:00 +0330 https://jrl.ui.ac.ir/article_30024.html In the complex sociolinguistic landscape of Iran, this study investigated the language attitudes of native Baluchi speakers toward their mother tongue, the national language of Persian, and Persian spoken with a Baluchi accent. Employing a Matched-Guise Test with 207 participants, the study measured ratings across dimensions of solidarity, competence, personal attractiveness, and aggressiveness. A series of repeated measures ANOVAs revealed a clear attitudinal hierarchy. While Baluchi commanded strong affective loyalty, standard Persian was rated the highest on status-related traits (competence and attractiveness). Crucially, the accented Persian guise was rated significantly lower than both other varieties across most positive dimensions, with effect sizes ranging from medium to large. The study’s primary contribution lay in demonstrating that an ethnically-congruent accent on a high-status language can, paradoxically, create an "in-between" identity that is judged more harshly than either the standard or the minority language. These findings highlight the powerful role of accent in shaping social hierarchies and underscore the need for policies that address accent-based bias. https://jrl.ui.ac.ir/article_30425.html This study presents a structural analysis of three-word lexical bundles in English research article abstracts from the field of linguistics, comparing abstracts authored by native English-speaking scholars in international journals with those written by Arab scholars in local Arabic journals. Drawing on a specialized corpus of approximately 175000 words compiled from international and local Arabic journals, the study employed a corpus‑driven and comparative approach to identify and categorize bundles according to the structural taxonomy of Biber et al. (1999). The findings revealed a macro-level convergence in the dominance of phrasal structures with both groups relying heavily on Noun Phrases (NPs) and Prepositional Phrases (PPs) to convey information density. However, certain micro-level divergences were observed. While the Non‑Native Speaker (NNS) group demonstrated a slightly wider inventory of unique bundles, the Native Speaker (NS) corpus exhibited a significantly higher overall frequency and density of bundle usage. Structurally, the NNS group displayed a marked underuse of (DET) + NOUN + VERB + (SCONJ)/(DET) patterns compared to their NS counterparts (χ² = 7.32, p < 0.01). While the analysis revealed no statistically significant differences between the two groups in the use of passive voice constructions or complex syntactic structures, a qualitative tendency was observed: The NNS group exhibited a somewhat greater reliance on passive voice and anticipatory it patterns. This tendency likely reflected the influence of prescriptive pedagogical norms commonly emphasized in English for Academic Purposes instruction. The study therefore advocates for English for Academic Purposes (EAP) pedagogy that extends beyond structural templates to foreground the acquisition of active voice and stance‑taking formulaic sequences—explicitly targeting the underused (DET) + NOUN + VERB + (SCONJ)/(DET) pattern that marks authorial presence in native writing. https://jrl.ui.ac.ir/article_30414.html This study examined a crucial factor in determining the directionality of conversion: frequency of occurrence. The primary objective was to assess the psycholinguistic methodologies, which contributed to identifying the direction of conversion in Persian: What happens cognitively during listening comprehension of converted item? Specifically, it investigated whether the well-established principle that higher frequency facilitates faster processing can help resolve this issue (directionality of conversion). Furthermore, it explored whether theoretical predictions align with empirical evidence obtained through psycholinguistic experimentation (psycholinguistic reality). The study adopted the theoretical framework of Shapiro and Levine (1990), which employs cross-modal lexical decision tasks measured by using the DMDX software, which records processing times in milliseconds during listening comprehension of sentences containing various types of conversion (e.g., adjective to noun/adverb, verb to noun, and noun to adjective). The independent variable was the type of conversion within the sentences, while the dependent variable was the reaction time of participants to visual stimuli. A total of 25 female university students aged 18–30 years, who were matched according to specific criteria, such as academic performance and grades, participated in the study. The findings suggested that frequency of occurrence as documented in corpus data (Bijankhan & Mohseni, 2018), along with processing time, serves as a reliable indicator of conversion directionality. https://jrl.ui.ac.ir/article_30067.html کنش گفتار توصیه، به‌رغم تعریف نسبتاً پذیرفته‌شده‌اش، در بافت‌های مختلف اجتماعی صورت‌های متفاوتی به خود می‌گیرد. پژوهش‌های پیشین عمدتاً بر بافت‌های نهادی و غیرصمیمی (مانند مشاوره سلامت و راهنمایی دانشجویی) متمرکز بوده‌اند و بررسی این کنش‌گفتار در بستر صمیمیِ روابط زناشویی، به‌ویژه در متون ادبی، مغفول مانده است. این پژوهش با هدف تحلیل کاربردشناختی توصیه در گفت‌وگوهای زناشویی در ده نمایشنامه از اکبر رادی و با اتکا به چارچوب طبقه‌بندی هینکل (1997) - که توصیه‌ها را به مستقیم، محتاطانه و غیرمستقیم تقسیم می‌کند - انجام شده است. داده‌ها به روش کیفی و با تحلیل محتوای هدایت‌شده توسط چارچوب نظری گردآوری و بر اساس قابلیت اعتماد بین‌ارزیاب تحلیل شدند. یافته‌ها نشان داد که اولاً، تمامی توصیه‌ها در این بافت، «درخواست‌نشده» هستند. ثانیاً، برخلاف بافت‌های رسمی، «توصیه‌های مستقیم» با سهم ۵۵.۸۱٪، پرکاربردترین نوع هستند که نشان از نقش محوری «صراحت» در روابط صمیمی زناشویی دارد. ثالثاً، زنان به‌طور معناداری (۷۰.۲۳٪) بیش از مردان اقدام به توصیه می‌کنند. افزون بر این، پژوهش حاضر با شناسایی سه گونه جدید «توصیه جمعی»، «توصیه ناظر بر گذشته» و «توصیه به خود» که در چارچوب هینکل جای نمی‌گیرند، لزوم بسط این مدل را برای تطابق با بافت‌های ارتباطی صمیمانه نشان می‌دهد. این مطالعه نه تنها بر ادبیات پژوهشی توصیه در زبان فارسی می‌افزاید، بلکه با ارائه تحلیلی از پویایی قدرت و صمیمت در گفتمان خانوادگی، خوانشی نو از دیالوگ‌نویسی رادی ارائه می‌کند. https://jrl.ui.ac.ir/article_30433.html فعل حرکتی «آمدن» در دوره‌ی میانه در کنار معنای تحت‌الفظی خود معنای جدیدی کسب کرده است که بر مفهوم «تغییر وضعیت» دلالت دارد. این معنای جدید، آغازگر تغییراتی در دوره‌ی فارسی نو است که از رهگذر فرایندهای واژگانی‌شدگی و دستوری‌شدگی رخ می‌دهند. این فعل علاوه بر کاربرد در مقام همکرد فعل مرکب در فارسی نو که منجر به معانی جدید می‌ شود یک فعل دستوری‌شده‌ی چند نقشی است که در بیان امکانات دستوری متعددی از جمله نمود آغازین ایفای نقش می‌کند. یکی از کاربردهای دستوری فعل «آمدن» در دوره‌ی فارسی نو متقدم که به فارسی نو معاصر نرسیده،نقش آن در ساخت مجهول است. بررسی داده‌ها نشان می‌دهد که در دوره‌ی فارسی نو معاصر گستره‌ی کاربردهای دستوری این فعل افزایش یافته و در برخی از بافت‌ها در بیان نمود اجتنابی،وجهیت ترغیبی و همچنین وجهیت معرفتی نقشمند است. همچنین، در این دوره، فعل «آمدن» در بافت‌های ویژه‌ای در مقام یک گفتمان‌نمای اعتراضی نیز ایفای نقش می‌کند. در پژوهش حاضر، مسیر دستوری‌شدگی این فعل در سه دوره‌ی تاریخی فارسی میانه، فارسی نو متقدم و فارسی نو معاصر مورد بررسی قرار گرفته است. https://jrl.ui.ac.ir/article_30530.html این پژوهش در پاسخ به شکاف نظری پیرامون سازوکار دستیابی به «تعادل منظورشناختی» در ترجمه، «نظریه هم‌راستایی اشاره‌ای» را به‌عنوان چارچوبی نوین پیشنهاد و اعتبارسنجی می‌کند. هدف، آزمون این ادعاست که ترجمۀ موفق مفاهیم ادب و وجهیت، نه بر پایه وفاداری واژگانی، بلکه بر حفظ «زاویۀ اشارگی» (هم‌راستایی رابطۀ گوینده و شنونده) استوار است. مطالعه با شرکت ۱۸۰ گویشور بومی فارسی‌زبان و ترک‌زبان و ۲۰ مترجم حرفه‌ای، در قالب یک طرح ترکیبی انجام شد. داده‌ها از طریق پرسشنامه‌های ادراکی مبتنی بر سناریو، تکلیف ترجمه و ارزیابی متون، به‌صورت آنلاین جمع‌آوری شد. تحلیل داده‌ها با روش‌های کمّی (آمار استنباطی شامل تحلیل واریانس و همبستگی) و کیفی (تحلیل مضمون) انجام گرفت. نتایج نشان داد هم‌راستایی اشارگی پیش‌بینی‌کننده‌ای قوی‌تر برای «طبیعی بودن ترجمه» و «برابری ادب» است و از معیار «تناظر واژگانی» پیشی می‌گیرد. همچنین، شکاف منظورشناختی نظام‌مندی آشکار شد: فارسی‌زبانان بر همبستگی (با قیدهایی مانند «حتماً») و ترک‌زبانان بر احترام صریح با قیدهایی مانند eminlikle) ) تأکید دارند. نتیجه‌گیری اصلی این پژوهش آن است که دستیابی به تعادل منظورشناختی در ترجمه، مستلزم حفظ «کانون اشارگی» است، نه صرفاً وفاداری واژگانی. این یافته کاربردهای مشخصی در آموزش مترجم، طراحی سیستم‌های ترجمه ماشینی، و تسهیل ارتباطات بینافرهنگی دارد. https://jrl.ui.ac.ir/article_30543.html افعال مرکب پی‌بستی جزو ساخت‌های بحث‌برانگیز زبان فارسی هستند. دستوریان و زبان‌شناسان مختلف، نظرات گوناگونی در بارۀ این ساخت‌ها به دست داده‌اند و این اختلاف‌نظر حتی در انواع نام‌گذاری بر این افعال خود را نشان می‌دهد. در پژوهش حاضر با روشی توصیفی - تحلیلی و نگاهی صرفی - رده‌شناختی به بررسی این دسته از افعال پرداخته شده است. آنچه که به‌عنوان سؤال در این پژوهش مطرح است این است که باتوجه‌به ویژگی‌های خاص افعال مرکب پی‌بستی، این افعال از لحاظ ویژگی‌های صرفی – رده‌شناختی چه رفتاری نشان می‌دهند؟ جهت پاسخگویی به این مسئله، ابتدا به وجود این دسته از افعال در نمونه‌های نثر و شعر پرداخته شد و سپس نظرات مختلف زبان‌شناسان و دستوریان دربارۀ آن‌ها مورد بررسی قرار گرفت و در نهایت ویژگی‌های صرفی – رده‌شناختی آن‌ها بر اساس ویژگی‌های وجود صورت مضارع، ماضی، مثبت و منفی، شکل آغازی و ایستایی موردمطالعه قرار گرفت. آنچه از بررسی این دسته از افعال در این پژوهش به دست آمد این بود که این افعال هم در سطح فارسی معیار و هم در لهجه وجود دارند و تعدادشان محدود است. همکردهای فعلی افعال مرکب پی‌بستی نیز افعالی محدود هستند که پربسامدترینشان به ترتیب فعل‌های «شدن»، «گرفتن» و «بودن» است. یکی از مهم‌ترین نتایج به‌دست‌آمده این است که حدود ۸۵% افعال مرکب پی‌بستی رفتارهای معنایی یکسانی دارند و از لحاظ رده‌شناختی هماهنگ و یکنواخت هستند به‌عنوان‌مثال افعال حسی مانند «سرد... بودن، گرم... بودن، گرسنه... بودن، تشنه... بودن» کاملاً ساختارها و وجوه یکسانی دارند و هم دارای شکل آغازین و هم شکل ایستایی هستند. https://jrl.ui.ac.ir/article_30634.html رسانه‌های اجتماعی به یکی از عرصه‌های مهم بازنمایی، ارزیابی و منازعه درباره کنش پلیس تبدیل شده‌اند. در این فضا، عملکرد پلیس تنها از رهگذر روایت‌های رسمی فهم نمی‌شود، بلکه در پیوند با ویدئوها، فرسته‌های خبری، نظرهای کاربران، هشتگ‌ها، بازنشرها و جریان‌های گفت‌وگویی معنا می‌یابد. با وجود گسترش مطالعات مربوط به مشروعیت پلیس، بازنمایی رسانه‌ای، اطلاعات نادرست و واکنش‌های عاطفی کاربران، هنوز روشن نیست که کنش پلیس چگونه در تعامل میان روایت رسانه‌ای، نام‌گذاری کنشگران، جهت‌گیری عاطفی و سازمان‌یابی گفت‌وگوهای برخط به موضوع مشروعیت‌بخشی، مشروعیت‌زدایی یا مطالبه پاسخ‌گویی نهادی تبدیل می‌شود. پژوهش حاضر با رویکرد ترکیبی و در قالب طرح ترکیبی اکتشافی، این فرایند را در دو زیرپیکره موافق و مخالف پلیس در رسانه‌های اجتماعی ایران بررسی می‌کند. داده‌ها شامل ۲۳۴۲ نظر کاربران ذیل فرسته‌های اینستاگرام و یوتیوب درباره کنش پلیس است؛ ۱۲۴۶ نظر در زیرپیکره موافق و ۱۰۹۶ نظر در زیرپیکره مخالف قرار گرفت. داده‌ها بر اساس ۲۱ مؤلفه گفتمانی و تعاملی به‌صورت دوتایی کدگذاری شدند؛ وجود هر مؤلفه با کد «۱» و نبود آن با کد «۰» ثبت شد. یافته‌ها نشان می‌دهد گفتمان موافق با ارجاع به قانون، امنیت، ضرورت برخورد، فعال‌سازی پلیس و پیوست گفتمانی، کنش پلیس را مشروع و قابل دفاع بازنمایی می‌کند. در مقابل، گفتمان مخالف با برجسته‌سازی خشونت، بی‌عدالتی، نقض حقوق شهروندی، ابهام در مسئولیت نهادی و زمینه‌های اجتماعی، کنش پلیس را به پرسش می‌گیرد. نتایج نشان می‌دهد داوری کاربران صرفاً بازتاب موضع موافق یا مخالف نیست، بلکه در فرایندی گفتمانی و تعاملی شکل می‌گیرد که رخداد، قاب‌بندی رسانه‌ای، عواطف جمعی و پاسخ‌گویی را دربرمی‌گیرد. https://jrl.ui.ac.ir/article_30648.html با وجود این که زبان‌های فارسی و عربی خط نسبتاً مشترکی دارند، تفاوت‌های بسیاری میان املای انگلیسی نام‌های مشترک ایرانیان و اعراب که ریشۀ عربی دارند وجود دارد. هدف پژوهش پیشِ رو پرداختن به دلایل این تفاوت‌ها‌ است. در این پژوهش، نخست تلفظ متفاوت نویسه‌های مشترک در الفبای فارسی و عربی مورد بررسی قرار گرفت. سپس دلایل تفاوت میان املای انگلیسی نام‌ها در این دو زبان بر اساس همان تلفظ متفاوت نویسه‌های مشترک مورد تحلیل قرار گرفت. سرانجام چگونگی تغییر تلفظ هر یک از نویسه‌ها از عربی به فارسی در چارچوب نظریۀ بهینگی(Smolensky, 1993/2004 &Prince ) بررسی شد تا مشخص شود چه فرایندهایی رخ داده‌اند و چه محدودیت یا محدودیت‌هایی و با چه رتبه‌ای عامل رخداد این فرایندها هستند. طبق یافته‌های این پژوهش، این تفاوت‌ها کلاً ناشی از تلفظ متفاوت نویسه‌های مشترک فارسی و عربی و تفاوت‌ میان واج‌شناسی این دو زبان است. همچنین، میزان انطباق‌پذیری سامانۀ نوشتاری زبان انگلیسی با سامانه‌های نوشتاری این دو زبان و شیوه‌های رایج و جاافتاده این دو زبان در نویسه‌گردانی از دیگر دلایل تفاوت‌ میان املای انگلیسی نام‌های مشترک ایرانیان و اعراب است.