چکیده
نوشتار حاضر تلاشی نظری است در راستای تبیین ابعاد معنایی و نحوی جهتنماها در زبان کردی. این نوشتار برای بررسی ابعاد معنایی جهتنماها در کردی از رویکرد معناشناسی شناختی بهره برده، و به جهت تبیین جایگاه نحوی آنها در جمله از رویکرد دستور نقش و ارجاع استفاده میکند. نتایج تحقیق نشان میدهد که در کردی حداقل ده نوع جهتنما وجود دارد که هفت گونه از آنها پیشوندهایی مقید هستند که به فعل اصلی متصل شده، و سه گونۀ دیگر سه تکواژ هستند که طی فرایند دستوری شدن در این ساختهای جهتنما ظاهر شده و تنها معنای فضایی را القا میکنند. تمام این جهتنماها طرحوارههای فضایی خاصی را در ذهن زبانمندان فعال میکنند. این طرحوارههای فضایی یا موقعیت فضایی فعل را بازنمایی میکنند، و یا اینکه حرکت فعل را به نسبت اقمار فعل نشان میدهند. با تحلیل دادهها مشخص شد که جهتنماها در کردی از نظر نحوی نیز به دو گروه قابل تقسیم هستند. شش گونه از جهتنماها به عنوان عملگر در سطح جمله بر سطح هسته اعمال شده، و ابعاد فضایی فعل را مفهومپردازی میکنند، و چهار گونۀ دیگر نیز بر سطح کانون اعمال شده و رابطۀ فضایی را بین فعل و اقمار آن نشان میدهند. از این روی باید گفت که علیرغم شباهتهای قابل توجه، این عملگرها در سطح معنایی و نحوی با هم تفاوتهای معناداری نیز دارند.
کلیدواژهها
موضوعات